“De grootste uitdaging was de bijzonder slechte staat van de woning, die nog volledig in haar oorspronkelijke constructie verkeerde en meer dan een eeuw oud was,” vertelt João Tiago Aguiar, de architect achter dit project. “De structuur was ernstig aangetast. We troffen niveauverschillen aan van zeven tot acht centimeter. Zelfs de deuren verraadden met het blote oog dat alles scheef stond. Een grondige structurele versterking was onvermijdelijk.” Die ingreep vereiste niet alleen technisch meesterschap, maar bood ook de kans om de woning van bij de basis opnieuw te denken.

De oorspronkelijke indeling bestond uit een lange gang en meerdere binnenkamers, donker en nauwelijks geventileerd. “We hebben de plattegrond van de eerste verdieping volledig hertekend.” Woonkamer en keuken lagen oorspronkelijk aan tegenovergestelde uiteinden, precies daar waar het licht het rijkst binnenvalt. “We hebben beide functies samengebracht, zoals vandaag vanzelfsprekend is, en zo een royale leefruimte gecreëerd — het kloppend hart van de woning.” Deze ingreep bracht niet alleen samenhang, maar tilde ook de woonbeleving naar een hedendaags niveau. “Wanneer je gasten ontvangt, begint en eindigt alles in de keuken. In dit appartement, waar keuken en woonkamer één geheel vormen, worden die momenten als vanzelf versterkt.”

Langs de gang bevinden zich twee slaapkamers met elk een en-suitebadkamer, gericht op de rustige achterzijde en voorzien van een eigen raam. Daartussen rijst een houten trap op die, badend in het licht dat van boven neerdaalt, haast iets etherisch krijgt — een trap naar de hemel. De verklaring is eenvoudig: boven de trap bevindt zich een open VELUX-dakvenster, terwijl de open structuur van de trap het licht vrij laat circuleren tussen de niveaus. Boven ontvouwt zich één open ruimte met meerdere mogelijke invullingen — een kantoor, een bibliotheek — die naadloos overgaat in een terras met stenen zitbank en een weids, onbelemmerd uitzicht over Lissabon.

“Het is de versmelting van binnen en buiten die deze woning haar ziel geeft,” aldus João Tiago Aguiar, verwijzend naar de verticale en zenitale lichtopeningen die hij in de twee grote leefruimtes integreerde.

In de leefruimte met open keuken benadrukt hij vooral de indrukwekkende plafondhoogte, mogelijk gemaakt door het benutten van het dakvolume. “Stel je voor hoe troosteloos een standaardplafond hier zou zijn,” merkt hij op. In plaats daarvan werd een soort vijfde wand gecreëerd, die de ruimte een nieuwe, dynamische proportie geeft. De royale hoogte wordt bovendien versterkt door drie VELUX-dakvensters die het licht op steeds wisselende manieren binnenleiden.

“In dit appartement, en in deze ruimte in het bijzonder, maken de VELUX-dakvensters het verschil.” Aguiar, die architectuur samenvat als “ruimte en licht”, beschouwt dit als het meest uitgesproken deel van de woning, precies door die vijfde wand en de strategisch geplaatste ramen. “Ze brengen een voortdurend veranderend lichtspel tot leven, dat de woning een bijzonder ritme en een eigen atmosfeer schenkt. Het licht evolueert doorheen de dag — en zelfs doorheen het jaar, met de seizoenen.”

Foto’s: Francisco Nogueira
Portret: Manuel Manso